Strona główna > Blog > Kraje bez ekstradycji 2026: państwa bez umowy z Wielką Brytanią i USAKraje bez ekstradycji 2026: państwa bez umowy z Wielką Brytanią i USA
Aktualizacja 2026: Artykuł został sprawdzony w 2026 roku: listy krajów bez umowy o ekstradycji z USA i Wielką Brytanią porównano z oficjalnymi wykazami umów, a twierdzenia, których nie dało się potwierdzić, usunięto.
Kraje bez ekstradycji bywają opisywane jako bezpieczne schronienie dla osób uciekających przed wymiarem sprawiedliwości. W rzeczywistości brak umowy o ekstradycji zawsze odnosi się do konkretnego państwa – kraj może nie mieć umowy z USA lub Wielką Brytanią, a mimo to współpracować przez Interpol, konwencje wielostronne lub na podstawie własnego prawa. Wyjaśniamy, które państwa nie mają umowy o ekstradycji z USA lub Wielką Brytanią w 2026 roku i dlaczego rzadko oznacza to, że ekstradycja jest niemożliwa.
Poniżej wyjaśniamy, jak działają umowy o ekstradycji, które kraje nie mają takiej umowy z USA lub Wielką Brytanią i dlaczego żaden z nich nie jest gwarantowanym bezpiecznym schronieniem.
Jak działają umowy o ekstradycji?
Umowy o ekstradycji to porozumienia międzynarodowe regulujące przekazywanie sprawców przestępstw między państwami przy jednoczesnej ochronie ich podstawowych praw człowieka. Gdy osoba, która popełniła przestępstwo w jednym kraju, ucieka do innego, państwo, w którym doszło do przestępstwa, może wystąpić o ekstradycję. Ekstradycja zależy jednak od porozumień dyplomatycznych między oboma państwami, a państwo wezwane może w określonych warunkach odmówić wydania.
Kluczowe czynniki w sprawach ekstradycyjnych to:
- Dowody: w zależności od umowy państwo wzywające może być zobowiązane do przedstawienia dowodów popełnienia przestępstwa; Wielka Brytania wymaga dowodów prima facie tylko od części swoich partnerów ekstradycyjnych.
- Waga przestępstwa: umowy obejmują zwykle tylko przestępstwa zagrożone karą co najmniej roku pozbawienia wolności.
- Kwestie praw człowieka: większość państw odmawia ekstradycji, jeśli istnieje realne ryzyko tortur, kary śmierci lub innych poważnych naruszeń praw człowieka.
Procedury ekstradycyjne mają zapewnić rzetelny proces, a ostateczna decyzja należy do państwa wezwanego. Wyjazd do kraju bez umowy o ekstradycji nie jest środkiem obrony prawnej: jeśli grozi Ci wniosek motywowany politycznie lub naruszenie praw człowieka, właściwą drogą jest zakwestionowanie wniosku z pomocą doświadczonego prawnika ds. ekstradycji.
Czym są kraje niestosujące ekstradycji
Pojęcie państw bez ekstradycji wiąże się z międzynarodowym wymiarem sprawiedliwości: dwa państwa nie mają wiążących umów ani porozumień zobowiązujących do wydawania podejrzanych na wniosek obcego państwa. Taki stan prawny może wynikać z różnych czynników – od różnic w systemach prawnych po brak stosunków dyplomatycznych.
Na przykład Stany Zjednoczone mają umowy o ekstradycji z ponad 100 państwami, w tym z Kanadą, Brazylią i Bułgarią, ale nie mają ich z takimi krajami jak Chiny, Rosja, Iran, Korea Północna, Arabia Saudyjska czy Wietnam. Wykaz partnerów traktatowych USA zawierają przypisy do 18 U.S.C. § 3181 oraz wykaz Treaties in Force Departamentu Stanu.
Państwa bez ekstradycji mogą przyciągać osoby, które chcą uniknąć odpowiedzialności karnej. Brak umowy o ekstradycji nie oznacza jednak, że dana osoba jest chroniona przed wymiarem sprawiedliwości: wiele państw może wydać osobę bez umowy, deportować ją lub wydalić albo zatrzymać na podstawie czerwonej noty INTERPOLU podczas podróży. Inną kwestią są państwa, które nie są członkami INTERPOLU.
Skutki prawne braku ekstradycji
Brak dwustronnej umowy nie wyklucza wszelkiej współpracy. Wiele państw może dokonać ekstradycji bez umowy na podstawie własnego prawa i zasady wzajemności, a konwencje wielostronne – np. Konwencja ONZ przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej (art. 16) i Konwencja ONZ przeciwko korupcji (art. 44) – mogą stanowić podstawę prawną ekstradycji między państwami, które je ratyfikowały.
Wielka Brytania może z kolei dokonać ekstradycji do państwa, z którym nie łączy jej ogólne porozumienie, na podstawie „specjalnego porozumienia ekstradycyjnego” zawartego dla jednej sprawy (sekcja 194 Extradition Act 2003).
Na decyzje ekstradycyjne wpływają też prawa człowieka, a umowa nie gwarantuje wydania: w 2018 roku High Court odmówił ekstradycji Lauriego Love’a z Wielkiej Brytanii do USA, powołując się na przesłankę forum i opresyjny wpływ na jego zdrowie (Love v USA [2018] EWHC 172 (Admin)), choć oba państwa łączy umowa o ekstradycji.
Kraje bez ekstradycji do USA
Stany Zjednoczone mają umowy o ekstradycji z wieloma państwami, które stanowią podstawę prawną przekazywania osób podejrzanych o przestępstwa. Niektóre państwa nie mają jednak umowy o ekstradycji z USA, dlatego amerykańskie wnioski kierowane do nich zależą od innych podstaw prawnych lub od dyplomacji.
Kraje bez umowy o ekstradycji z USA to m.in.:
- Chiny – nie ma umowy o ekstradycji między Chinami a Stanami Zjednoczonymi, co utrudnia przekazywanie osób.
- Rosja – nie ma umowy o ekstradycji z USA, a art. 61 Konstytucji Rosji zakazuje wydawania obywateli rosyjskich.
- Arabia Saudyjska – nie ma umowy o ekstradycji ze Stanami Zjednoczonymi.
- Iran – nie ma umowy o ekstradycji z USA, a oba państwa nie utrzymują stosunków dyplomatycznych.
- Korea Północna – z powodu braku stosunków dyplomatycznych i umowy o ekstradycji przekazanie jakiejkolwiek osoby jest praktycznie niemożliwe.
- Wietnam i Ukraina – żadne z tych państw nie ma umowy o ekstradycji z USA; ponadto art. 25 Konstytucji Ukrainy zakazuje wydawania obywateli ukraińskich.
A Wielka Brytania? Państwa, do których Wielka Brytania wydaje osoby, wyznacza Extradition Act 2003: państwa członkowskie UE w części 1 (na podstawie TCA – zob. ekstradycja z Wielkiej Brytanii po brexicie) oraz wykaz innych terytoriów w części 2. Wśród państw niewyznaczonych w części 2 są np. Chiny, Arabia Saudyjska, Iran, Korea Północna, Wietnam, Katar, Pakistan, Indonezja i Japonia, a w lipcu 2020 r. Wielka Brytania zawiesiła umowę o ekstradycji z Hongkongiem. Nawet wtedy wniosek można złożyć w ramach specjalnego porozumienia ekstradycyjnego dla jednej sprawy.
Dlaczego państwa wybierają status kraju bez ekstradycji?
Państwa mogą odmawiać wydawania własnych obywateli z przyczyn konstytucyjnych lub politycznych – zakazują tego np. konstytucje Rosji i Ukrainy, a podobną zasadę stosuje wiele państw prawa kontynentalnego. Inne decydują indywidualnie, zwłaszcza gdy mają wątpliwości co do rzetelności wymiaru sprawiedliwości w państwie wzywającym.
W praktyce przeprowadzka do kraju bez ekstradycji rzadko kończy ryzyko. Osoba może zostać deportowana lub wydalona, zatrzymana na podstawie czerwonej noty INTERPOLU podczas podróży przez państwo trzecie albo ścigana na miejscu, a państwo wzywające może prowadzić sprawę latami.
Z proceduralnego punktu widzenia różnice w normach prawnych i definicjach przestępstw między państwami mogą komplikować umowy o ekstradycji. Wymaga się bowiem, aby czyn, w związku z którym wnioskuje się o ekstradycję, był przestępstwem zarówno w państwie wzywającym, jak i wezwanym. Innymi słowy, jeśli jedno państwo wnioskuje o ekstradycję podejrzanego, zarzucany czyn musi być niezgodny z prawem obu państw.
Obowiązują też granice wynikające z praw człowieka. Zgodnie z art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i art. 19 ust. 2 Karty praw podstawowych UE nikt nie może zostać wydany do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko kary śmierci, tortur lub innego nieludzkiego albo poniżającego traktowania, a prawo brytyjskie zakazuje też ekstradycji, gdy wniosek w rzeczywistości ma ukarać osobę z powodu rasy, religii, narodowości, płci, orientacji seksualnej lub poglądów politycznych.
Brak umowy nie oznacza braku ekstradycji
Brak formalnej umowy o ekstradycji nie oznacza braku współpracy międzynarodowej. Kraje bez ekstradycji w Europie praktycznie nie istnieją: państwa UE wydają osoby na podstawie europejskiego nakazu aresztowania, Wielka Brytania i UE – na podstawie Umowy o handlu i współpracy, a większość pozostałych państw europejskich jest stronami Europejskiej konwencji o ekstradycji Rady Europy z 1957 r. Dotyczy to także ekstradycji do Polski: jako państwo UE Polska korzysta z ENA, a poza UE – z umów dwustronnych i tej konwencji; Konstytucja RP (art. 55) dopuszcza wydanie obywatela polskiego tylko w ściśle określonych przypadkach. Poza Europą państwa mogą współpracować w ramach alternatywnych podstaw prawnych lub drogą dyplomatyczną.
Jak zatem państwa bez umów o ekstradycji mogą współpracować z innymi krajami w celu wydania danej osoby?
Negocjacje dyplomatyczne
Kraj bez umowy może mimo to wydać osobę po negocjacjach dyplomatycznych, zwykle na podstawie prawa krajowego i zasady wzajemności. W takich sprawach prawnik ds. ekstradycji lub czerwonych not INTERPOLU może zakwestionować legalność wniosku i powiązanej czerwonej noty oraz zadbać o przestrzeganie praw tej osoby.
Podczas negocjacji z krajami bez ekstradycji w sprawie wydania osoby należy wziąć pod uwagę kilka czynników:
- Dowody: państwo wzywające musi zwykle przedstawić informacje wystarczające do uzasadnienia wydania.
- Charakter przestępstwa: wnioski dotyczące drobnych przestępstw są zwykle odrzucane.
- Kwestie praw człowieka: ekstradycji można odmówić, jeśli istnieją obawy dotyczące naruszeń praw człowieka w państwie wzywającym.
Niektóre państwa mają przepisy zakazujące ekstradycji własnych obywateli. Na przykład art. 696-4 francuskiego Kodeksu postępowania karnego stanowi, że ekstradycji nie można udzielić, jeśli osoba, której dotyczy wniosek, jest obywatelem Francji.
Ekstradycja na podstawie konwencji wielostronnych
Nawet bez dwustronnej umowy państwa, które ratyfikowały te same konwencje wielostronne – np. dotyczące handlu narkotykami (konwencja ONZ z 1988 r., art. 6), przestępczości zorganizowanej, korupcji lub terroryzmu – mogą traktować je jako podstawę prawną ekstradycji. W najpoważniejszych sprawach rolę odgrywa też presja międzynarodowa.
Prawo krajowe
Wiele państw ma przepisy krajowe pozwalające na ekstradycję bez umowy, zwykle na zasadzie wzajemności. Zjednoczone Emiraty Arabskie regulują ją na przykład w ustawie federalnej nr 39 z 2006 r. o międzynarodowej współpracy sądowej w sprawach karnych. W takich przypadkach o wniosku decydują miejscowe sądy na podstawie okoliczności konkretnej sprawy.
Brak umowy o ekstradycji nie gwarantuje zatem, że podejrzany nie zostanie wydany. Niuanse polityczne i prawne mogą zmienić sytuację, a w niektórych przypadkach wniosek o ekstradycję jest możliwy nawet z krajów, które nie mają formalnych umów o ekstradycji z USA.
Szukasz prawnika ds. ekstradycji?
Jeśli Ty lub ktoś bliski znajdujecie się w sytuacji ekstradycyjnej, ważne jest uzyskanie profesjonalnej pomocy prawnej. Prawnicy ds. ekstradycji mogą udzielić porady i wsparcia w ochronie Twoich praw człowieka. Nie ryzykuj swojej przyszłości – skontaktuj się z doświadczonym prawnikiem międzynarodowym, aby ocenić swoją sytuację i chronić swoje prawa. Skontaktuj się z nami już dziś, aby umówić bezpłatną konsultację!
Najczęściej zadawane pytania
Czym są kraje bez ekstradycji?
Zazwyczaj oznacza to, że między dwoma państwami nie ma wiążącej umowy ani porozumienia zobowiązującego jedno z nich do wydawania podejrzanych drugiemu na wniosek. Status ten zawsze odnosi się do konkretnego państwa wzywającego i może wynikać z różnic w systemach prawnych lub braku stosunków dyplomatycznych.
Czy osoba może zostać wydana z kraju, który nie ma umowy o ekstradycji?
Tak, jest to możliwe. Państwo bez umowy może mimo to wydać osobę w drodze negocjacji dyplomatycznych, na podstawie własnego prawa krajowego, konwencji wielostronnej lub pod presją międzynarodową w poważnych sprawach, dlatego brak umowy nie gwarantuje, że podejrzany nie zostanie wydany.
Jakie czynniki zwykle decydują o uwzględnieniu wniosku o ekstradycję?
Kluczowe czynniki to: czy państwo wzywające przedstawiło wystarczające dowody, jak poważne jest zarzucane przestępstwo oraz czy istnieją obawy dotyczące praw człowieka, takie jak ryzyko tortur lub kary śmierci. Ostateczna decyzja należy do państwa wezwanego.
Na czym polega zasada podwójnej karalności w ekstradycji?
Zasada podwójnej karalności oznacza, że czyn, w związku z którym wnioskuje się o ekstradycję, musi być przestępstwem zarówno w świetle prawa państwa wzywającego, jak i wezwanego. Różnice w definiowaniu przestępstw przez poszczególne państwa mogą więc komplikować ekstradycję lub ją uniemożliwiać.
Czy niektóre państwa odmawiają ekstradycji własnych obywateli?
Tak. Niektóre państwa mają przepisy zakazujące ekstradycji własnych obywateli. Na przykład art. 696-4 francuskiego Kodeksu postępowania karnego stanowi, że ekstradycji nie można udzielić, jeśli osoba, której dotyczy wniosek, jest obywatelem Francji.
Które kraje nie mają umowy o ekstradycji z Wielką Brytanią?
Wielka Brytania wydaje osoby do państw UE na podstawie części 1 Extradition Act 2003 oraz do terytoriów wyznaczonych w części 2. Wśród państw niewyznaczonych w części 2 są np. Chiny, Arabia Saudyjska, Iran, Korea Północna, Wietnam, Katar, Pakistan, Indonezja i Japonia, a w lipcu 2020 r. Wielka Brytania zawiesiła umowę o ekstradycji z Hongkongiem. Mimo to na podstawie sekcji 194 ustawy możliwe jest specjalne porozumienie ekstradycyjne dla jednej sprawy, więc brak umowy nie wyklucza ekstradycji.
